Noodweer tijdens een evenement, een grootschalig ongeluk, een wijk zonder elektriciteit of vrijgekomen asbest bij een brand, of de terugkeer van een gedetineerde naar een wijk: allemaal realistische voorbeelden van (dreigende) crisissituaties. Ondanks alle inzet, is de vraag aan de crisisorganisatie achteraf telkens: ‘Goed gedaan of (gelukkig) goed gegaan?’ Vaak is er dan het besef, dat moet in de toekomst beter! Het 13-Stappenmodel Crisismanagement© helpt je daarbij.

Herman van Hijum en Roy Johannink, oud-studiegenoten van de Master of Crisis and Disaster Management, zijn de grondleggers van het 13-Stappenmodel Crisismanagement, dat gebaseerd is op de huidige wet- en regelgeving en de laatste inzichten op het gebied van crisismanagement. PBLQ gelooft in de kracht van het model. Met instemming en medewerking van Herman en Roy heeft PBLQ de website 13-Stappenmodel gemaakt. Het 13-stappenmodel is het enige model vanuit een heldere ordening wet- en regelgeving meeneemt om de (voorbereiding van de) risico- en crisisbeheersing te versterken. Hierdoor wordt de kans vergroot dat de uitvoering niet alleen goed is gegaan, maar ook goed is gedaan.

13-stappenmodel

13-Stappenmodel Crisismanagement©

Het 13-Stappenmodel Crisismanagement© is dé werkmethode voor het organiseren en uitvoeren van crisismanagement bij overheidsorganisaties, bedrijven en andere ketenpartners. Het model geeft inzicht in de mogelijke tekortkomingen in de crisisorganisatie, zodat je verbeteringen aan kunt brengen voordat zich daadwerkelijk een crisis voordoet. Het ‘hart’ van het model wordt gevormd door de term ‘voorbereiden op’, omdat deze voorbereiding het uitgangspunt van het model en haar stappen vormt. In de ideale situatie doorloop je het model van stap 1 t/m 13, maar het is in de praktijk effectiever tijdens een crisis het model te gebruiken vanaf de stap waarin je je op dat moment bevindt. Stel jezelf wel de vraag: is het voorgaande goed gedaan en goed gegaan?

Het model bestaat uit drie fasen in zowel de voorbereiding als uitvoering van het crisismanagement:

  • Scenariomanagement beantwoordt de vragen:
    Wat bedreigt onze veiligheid en hoe erg is dat?
    Wat moeten wij dan kunnen en wat hebben wij daarbij nodig?
  • Incidentmanagement leidt tot antwoord op de vraag:
    Zijn we daarop voorbereid en zijn wij toegerust?
  • Verbetermanagement richt zich op de vraag:
    Hoe kan het nog beter?

Professionals

Het model is onder andere bruikbaar voor beleids- en communicatieadviseurs, crisismanagers en onderzoekers die crises evalueren. Het model is in de voorbereidingsfase te gebruiken door crisisprofessionals die zich bezig houden met risico- en crisisbeheersing en inrichting van de crisisorganisatie. Ook voor de cyclus van Opleiden, Trainen en Oefenen (OTO) is het model bruikbaar om de verschillende functionarissen inzicht te geven in hun plek binnen het crisismanagement en de rol die zij hebben.

Het model is ook toepasbaar voorafgaand aan en na afloop van een crisis, maar ook tijdens een crisis in de risico-, incident- en herstelfase. Tijdens een crisis is het model toe te passen in alle mogelijke crisisteams, zoals CoPI, het Regionaal Operationeel Team, het (Regionaal) Beleidsteam en taakorganisaties.

Voor alle eerste stappen zijn hulpmiddelen beschikbaar. Het toepassen van het model is echter geen trucje. Het model en de hulpmiddelen moeten ondersteunend werken in (de voorbereiding op) het crisismanagement. Het 13-Stappenmodel Crisismanagement © is voor iedereen vrij te gebruiken, mits bronvermelding plaatsvindt. Kennis moet je delen; niet bezitten!

Scenariomanagement

  • Stap 1 is het inventariseren van gevaren en dreigingen die (kunnen) leiden tot een crisis. Denk aan extreem weer, verstoringen van de energie- of drinkwatervoorziening en overstromingen.
  • In de 2de stap ga je de gevaren en dreigingen en de context daarvan (zoals de locatie of weersomstandigheden) en gevolgen analyseren. Dit mondt uit in een scenario.
  • De 3de stap is de beoordeling van scenario’s op waarschijnlijkheid en impact. Hoe waarschijnlijk is het dat zo’n crisis zich in onze omgeving voordoet? En hoe erg is dat dan?
  • In de 4de stap inventariseer je per scenario welke bestuurlijke partijen aan zet zijn bij deze (dreigende) crisis en welke capaciteit je vervolgens nodig hebt om de scenario’s het hoofd te bieden
  • Bij stap 5 analyseer je vervolgens de benodigde capaciteit (mensen, middelen en methoden) voor de scenario’s.
  • In de 6de stap zet je de capaciteitsanalyse uit stap 5 om in een beleidsadvies, dat input vormt voor de vervolgstrategie. In het beleidsadvies geef je aan welke oplossingsrichtingen er gebaseerd op het scenario zijn en welke mensen, middelen en methoden het beste zijn in te zetten om het incident te voorkomen, te beperken en/of te herstellen. In de risicofase van een incident is de uitkomst van de eerste zes stappen een risicoprofiel, dat input geeft voor de planvorming.

Incidentmanagement

  • Het beleidsadvies (resultaat van stap 6) is het uitgangspunt voor de 7 de stap: het bepalen van de strategie. Wat gaan wij versterken in de organisatie om het voorgestelde beleidsadvies uit te kunnen voeren of hoe gaan we het risicoprofiel in de planvorming uitvoeren? Hierna volgt een besluit.
  • Stap 8 is het bepalen van de aanpak om die strategie uit te voeren.
  • In de 9de stap verdeel je het werk om het plan van aanpak uit te kunnen voeren.
  • De 10de fase van incidentmanagement is de uitvoering van het plan.

Verbetermanagement

  • Stap 11 is het inventariseren van (tot nu toe onbekende) fouten op basis van bijvoorbeeld logboeken en operationele rapportages.
  • Stap 12 is de analyse van de geïnventariseerde fouten.
  • Tot slot vindt in stap 13 een beoordeling van deze fouten plaats om hier lering uit te trekken voor het crisismanagement van de organisatie in de toekomst. Het resultaat is een verbeterplan voor het versterken en/of aanpassen van de crisisorganisatie. Het plan geeft antwoord op de vraag:Hoe kan het nog beter?